Ngày 29/12/2023, Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Quyết định số 2568/QĐ-BTTTT công bố Khung Kiến trúc Chính phủ điện tử Việt Nam phiên bản 3.0. Được ví như “bản quy hoạch tổng thể” thay thế phiên bản 2.0, văn bản này là nền tảng giải quyết các thách thức về dữ liệu dân cư và an ninh mạng trong kỷ nguyên số. Đối với lãnh đạo và quản lý dự án, việc nắm vững Kiến trúc 3.0 là điều kiện tiên quyết để đảm bảo hệ thống CNTT được xây dựng đồng bộ, an toàn và được phê duyệt chủ trương đầu tư.
Tại Sao Cần Chuyển Đổi Sang Phiên Bản 3.0?
Bước chuyển mình từ “Điện tử” sang “Số”
Phiên bản 2.0 (2019) tập trung vào việc tin học hóa quy trình giấy tờ. Tuy nhiên, sau 4 năm, bối cảnh pháp lý và công nghệ tại Việt Nam đã thay đổi mạnh mẽ:
- Đề án 06: Đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc kết nối và chia sẻ dữ liệu dân cư quy mô toàn quốc.
- An toàn thông tin: Luật An ninh mạng và các nghị định về bảo vệ dữ liệu cá nhân (Nghị định 13/2023) yêu cầu tiêu chuẩn bảo mật khắt khe hơn.
- Công nghệ mới: Sự bùng nổ của AI, Big Data đòi hỏi hạ tầng phải sẵn sàng để xử lý dữ liệu lớn thay vì chỉ lưu trữ đơn thuần.
Quyết định 2568/QĐ-BTTTT ra đời để định hình lại kiến trúc kỹ thuật, chuyển trọng tâm từ Phần mềm (Application) sang Dữ liệu (Data).
Mục tiêu cốt lõi của Kiến trúc 3.0
- Thống nhất ngôn ngữ kỹ thuật: Đảm bảo hệ thống của các địa phương khác nhau vẫn có thể giao tiếp và hiểu nhau, xóa bỏ tình trạng “cát cứ dữ liệu”.
- Tối ưu hóa ngân sách: Ngăn chặn việc đầu tư dàn trải, trùng lặp các hệ thống có chức năng tương tự.
- Lấy người dân làm trung tâm: Tái sử dụng dữ liệu đã có để đơn giản hóa thủ tục hành chính, người dân không phải khai báo lại thông tin nhiều lần.
5 Trụ Cột Kỹ Thuật (Mô Hình Tham Chiếu) Trong Kiến Trúc 3.0
Cấu trúc lõi của Kiến trúc 3.0 vẫn dựa trên 5 mô hình tham chiếu tiêu chuẩn, nhưng nội dung đã được cập nhật để phù hợp với thực tiễn:
Mô hình tham chiếu nghiệp vụ (BRM)
BRM giúp xác định “Chính phủ làm gì?” để phục vụ người dân và doanh nghiệp.
- Điểm mới: Nhấn mạnh vào Nghiệp vụ liên thông. Các quy trình không còn gói gọn trong một cơ quan mà được thiết kế để luân chuyển xuyên suốt giữa các Bộ ngành (Ví dụ: Liên thông Đăng ký khai sinh – Thường trú – BHYT).
- Ứng dụng: Geneat áp dụng BRM để thiết kế luồng quy trình (Workflow) linh hoạt, sẵn sàng kết nối và mở rộng trong tương lai.
Mô hình tham chiếu dữ liệu (DRM)
DRM là “hạt nhân” của Kiến trúc 3.0, quy định cách thức quản lý và chia sẻ dữ liệu.
- Trọng tâm: Chuẩn hóa dữ liệu dùng chung (Master Data).
- Quy định mới: Tích hợp chặt chẽ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Dữ liệu chuyên ngành (đất đai, thuế…) phải có khả năng đối chiếu và làm giàu thông tin dựa trên mã định danh công dân.
- Yêu cầu: Hệ thống phải hỗ trợ các chuẩn trao đổi dữ liệu hiện đại (JSON, XML) và tuân thủ Khung kiến trúc dữ liệu Chính phủ.
Mô hình tham chiếu ứng dụng (ARM)
ARM định hướng cách xây dựng phần mềm để dễ dàng nâng cấp và bảo trì.
- Xu hướng: Chuyển dịch sang kiến trúc Microservices (Vi dịch vụ). Thay vì xây dựng các phần mềm nguyên khối cồng kềnh, khó sửa chữa, Kiến trúc 3.0 khuyến khích chia nhỏ ứng dụng thành các module độc lập, kết nối qua API.
- Nền tảng quốc gia: Tận dụng tối đa các nền tảng có sẵn (như Nền tảng định danh, Thanh toán trực tuyến) thay vì xây dựng lại từ đầu gây lãng phí.
Đọc thêm: Mô hình tham chiếu Ứng dụng ARM giúp gì cho chính phủ số 4.0?
Mô hình tham chiếu công nghệ (TRM)
TRM đưa ra các tiêu chuẩn về hạ tầng và công nghệ nền tảng.
- Ưu tiên: Điện toán đám mây (Cloud Computing), đặc biệt là Cloud Chính phủ.
- Công nghệ mới: Khuyến nghị ứng dụng Big Data, AI, Blockchain để giải quyết các bài toán phức tạp.
- Mã nguồn mở: Tiếp tục khuyến khích sử dụng để tăng tính tự chủ và tiết kiệm chi phí bản quyền.
Mô hình tham chiếu an toàn thông tin (SRM)
SRM 3.0 được nâng cấp toàn diện để đối phó với các nguy cơ an ninh mạng ngày càng tinh vi.
- Mô hình 4 lớp: Lực lượng tại chỗ – Giám sát chuyên nghiệp – Độc lập kiểm tra – Kết nối hệ thống giám sát quốc gia.
- Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Tuân thủ tuyệt đối Nghị định 13/2023/NĐ-CP (Mã hóa dữ liệu, quản lý quyền truy cập chặt chẽ).
Điểm Đột Phá: Các Nền Tảng Hạ Tầng Số Mới
Quyết định 2568 bổ sung vai trò của các thành phần hạ tầng quan trọng, phản ánh thực tế triển khai Đề án 06:
Nền tảng định danh và xác thực điện tử (VNeID)
Được coi là “chìa khóa vạn năng” của công dân số. Kiến trúc 3.0 yêu cầu các hệ thống dịch vụ công phải tích hợp đăng nhập một lần (SSO) qua VNeID, loại bỏ việc người dân phải nhớ nhiều tài khoản khác nhau.
Trung tâm Dữ liệu Quốc gia
Hướng tới việc quy hoạch dữ liệu tập trung, chuyên nghiệp. Các Bộ, ngành cần có lộ trình kết nối và đồng bộ dữ liệu về Trung tâm này, thay vì duy trì các phòng máy chủ nhỏ lẻ, kém an toàn và tốn kém chi phí vận hành.
Kho dữ liệu dân cư
Dữ liệu dân cư là “dữ liệu gốc”. Các phần mềm nghiệp vụ không được yêu cầu người dân khai báo lại thông tin đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia, mà phải tự động trích xuất qua trục tích hợp (LGSP/NGSP).
Trách Nhiệm Tổ Chức Triển Khai
Để Kiến trúc 3.0 đi vào thực tiễn, Quyết định phân định rõ:
- Bộ TT&TT: Đóng vai trò “Kiến trúc sư trưởng”, ban hành hướng dẫn kỹ thuật và thẩm định kiến trúc của các Bộ, Tỉnh.
- Các Bộ, Ngành, Địa phương: Phải rà soát, cập nhật Kiến trúc Chính quyền điện tử của đơn vị mình lên phiên bản 3.0. Lưu ý: Các dự án đầu tư CNTT không phù hợp với kiến trúc sẽ không được phê duyệt kinh phí.
- Đơn vị chuyên trách CNTT: Tham mưu lộ trình chuyển đổi các hệ thống cũ và đào tạo nhân lực.
Vai Trò Của Geneat Software Trong Hệ Sinh Thái Mới
Việc chuyển đổi sang Kiến trúc 3.0 đặt ra thách thức không nhỏ về năng lực kỹ thuật. Đây là lúc Geneat Software đồng hành cùng Quý khách hàng với tư cách là đối tác tư vấn và triển khai chuyên nghiệp.
Giải pháp của Geneat:
- Tư vấn Kiến trúc (Architecture Consulting): Hỗ trợ rà soát hiện trạng, xây dựng lộ trình cập nhật Kiến trúc Chính quyền điện tử cấp Tỉnh/Thành phố tuân thủ Quyết định 2568 một cách khả thi nhất.
- Phát triển phần mềm chuẩn 3.0: Các giải pháp của Geneat (Phần mềm nội bộ, Cổng dịch vụ công…) đều được thiết kế theo chuẩn:
- Cloud-native: Tối ưu cho hạ tầng đám mây.
- API-first: Sẵn sàng kết nối dữ liệu qua trục LGSP.
- Security-by-design: Tích hợp bảo mật ngay từ khâu thiết kế.
- Làm sạch và Chuẩn hóa dữ liệu: Cung cấp công cụ chuẩn hóa dữ liệu lịch sử, đảm bảo dữ liệu “Sạch – Đúng – Đủ” trước khi tích hợp vào hệ thống quốc gia.
Kết luận
Quyết định 2568/QĐ-BTTTT không chỉ là văn bản kỹ thuật, mà là cam kết về một Quốc gia số hiện đại và minh bạch. Việc tuân thủ Kiến trúc 3.0 là “giấy thông hành” để các dự án CNTT thành công và mang lại giá trị thực.
Đừng để hệ thống của bạn trở thành những “ốc đảo” cô lập. Hãy bắt đầu hành trình chuẩn hóa ngay hôm nay cùng chuyên gia.
Cần tư vấn giải pháp tuân thủ Kiến trúc Chính phủ số 3.0? Liên hệ ngay với Geneat Software – Đối tác công nghệ tin cậy của khối Chính phủ và Doanh nghiệp.
